Trong những tình huống này, cán bộ công đoàn cần có kiến thức pháp luật và kỹ năng tư vấn phù hợp để giúp người lao động hiểu rõ quyền, nghĩa vụ của mình, đồng thời lựa chọn phương án xử lý đúng quy định pháp luật.

1. Kỹ năng tiếp nhận và làm rõ thông tin

Khi người lao động đề nghị tư vấn, cán bộ công đoàn cần làm rõ các nội dung sau:
- Người lao động muốn nghỉ việc hay doanh nghiệp muốn chấm dứt hợp đồng?
- Loại hợp đồng lao động đang thực hiện là gì?
- Thời gian làm việc tại doanh nghiệp bao lâu?
- Có thông báo nghỉ việc hoặc quyết định chấm dứt hợp đồng hay chưa?
- Lý do chấm dứt hợp đồng là gì?
- Người lao động mong muốn được giải quyết quyền lợi nào?
Việc xác định đúng bản chất vụ việc giúp lựa chọn căn cứ pháp lý và hướng tư vấn phù hợp.

2. Kỹ năng xác định căn cứ chấm dứt hợp đồng lao động

Một trong những nội dung quan trọng nhất là xác định việc chấm dứt hợp đồng có đúng căn cứ pháp luật hay không.

Trường hợp người lao động chủ động nghỉ việc

Cán bộ công đoàn cần tư vấn:

- Người lao động có quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động.

- Cần thực hiện nghĩa vụ báo trước theo quy định của pháp luật hoặc theo hợp đồng lao động.

- Thực hiện bàn giao công việc, tài sản theo quy định của doanh nghiệp.

Trường hợp doanh nghiệp chấm dứt hợp đồng

Cần xem xét:

- Doanh nghiệp có thuộc trường hợp được quyền chấm dứt hợp đồng hay không?

- Có thông báo trước đúng thời hạn không?

- Có đầy đủ căn cứ chứng minh lý do chấm dứt hợp đồng hay không?

Không phải mọi quyết định cho nghỉ việc đều hợp pháp.

3. Kỹ năng phân tích quyền lợi của người lao động

Sau khi xác định căn cứ chấm dứt hợp đồng, cán bộ công đoàn cần giúp người lao động hiểu rõ các quyền lợi liên quan sau:

a. Tiền lương và các khoản còn lại

Người lao động có quyền được thanh toán đầy đủ: Tiền lương chưa thanh toán; Tiền làm thêm giờ (nếu có); Các khoản thưởng, phúc lợi theo quy định hoặc thỏa thuận.

b. Trợ cấp thôi việc

Người lao động có thể được hưởng trợ cấp thôi việc nếu đáp ứng các điều kiện theo quy định của pháp luật.

c. Bảo hiểm xã hội

Người lao động có quyền: Được xác nhận quá trình tham gia BHXH; Thực hiện thủ tục bảo lưu hoặc hưởng các chế độ liên quan.

d. Bảo hiểm thất nghiệp

Nếu đáp ứng đủ điều kiện, người lao động có thể được hưởng trợ cấp thất nghiệp theo quy định.

4. Kỹ năng nhận diện dấu hiệu chấm dứt hợp đồng trái pháp luật

Đây là kỹ năng đặc biệt quan trọng đối với cán bộ công đoàn. Một số dấu hiệu thường gặp như:

a. Doanh nghiệp cho nghỉ việc nhưng không có lý do hợp pháp.

b. Không thực hiện nghĩa vụ báo trước.

c. Ép người lao động viết đơn xin nghỉ việc.

d. Chấm dứt hợp đồng đối với lao động nữ đang mang thai hoặc nghỉ thai sản trái quy định.

e. Không thanh toán đầy đủ quyền lợi sau khi chấm dứt hợp đồng.

Khi phát hiện các dấu hiệu này, cán bộ công đoàn cần hướng dẫn người lao động bảo vệ quyền lợi của mình.

5. Kỹ năng hướng dẫn phương án xử lý

Tùy từng tình huống, cán bộ công đoàn có thể hướng dẫn người lao động thực hiện các bước sau:

Bước 1: Làm việc với doanh nghiệp: Đề nghị doanh nghiệp giải thích, đối thoại và thực hiện đúng quy định pháp luật.

Bước 2: Đề nghị công đoàn hỗ trợ: Công đoàn cơ sở tham gia bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người lao động.

Bước 3: Khiếu nại hoặc yêu cầu cơ quan có thẩm quyền giải quyết: Trường hợp phát sinh tranh chấp, người lao động có thể đề nghị cơ quan chức năng hỗ trợ theo quy định.

Bước 4: Khởi kiện tại Tòa án: Đối với các trường hợp quyền lợi bị xâm phạm nghiêm trọng, người lao động có quyền khởi kiện để yêu cầu bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình.

6. Kỹ năng hướng dẫn lưu giữ hồ sơ

Cán bộ công đoàn cần nhắc người lao động lưu giữ đầy đủ:

a. Hợp đồng lao động.

b. Quyết định tuyển dụng.

c. Quyết định chấm dứt hợp đồng lao động.

d. Thông báo nghỉ việc.

e. Bảng lương.

f. Sổ BHXH hoặc thông tin quá trình tham gia BHXH.

g. Các tài liệu, chứng cứ liên quan.

Hồ sơ đầy đủ là căn cứ quan trọng để giải quyết chế độ và tranh chấp nếu phát sinh.

7. Kỹ năng giải thích pháp luật dễ hiểu

Người lao động thường quan tâm nhất đến câu hỏi: "Tôi nghỉ việc thì được hưởng những quyền lợi gì?"

Thay vì giải thích bằng các thuật ngữ pháp lý phức tạp, cán bộ công đoàn có thể tư vấn: "Nếu anh/chị nghỉ việc đúng quy định, doanh nghiệp phải thanh toán đầy đủ tiền lương, thực hiện thủ tục BHXH và trong nhiều trường hợp anh/chị còn có thể được hưởng trợ cấp thất nghiệp hoặc trợ cấp thôi việc theo quy định của pháp luật."

Cách giải thích ngắn gọn, dễ hiểu sẽ giúp người lao động nhanh chóng nắm bắt quyền lợi của mình.

Trong các tình huống liên quan đến chấm dứt hợp đồng lao động, cán bộ công đoàn cần phát huy vai trò là người đồng hành, tư vấn và bảo vệ người lao động trên cơ sở pháp luật. Kỹ năng pháp lý không chỉ là hiểu quy định mà còn là khả năng lắng nghe, phân tích tình huống, nhận diện rủi ro và hướng dẫn người lao động lựa chọn phương án phù hợp.

Một cán bộ công đoàn có kỹ năng pháp lý tốt sẽ giúp người lao động chấm dứt quan hệ lao động đúng quy định, bảo đảm đầy đủ quyền lợi và hạn chế phát sinh tranh chấp trong doanh nghiệp.

Đặng Hoa Quỳnh